nieuwspagina wesp

Op deze pagina vindt u al het nieuws van WESP vanaf 1 januari 2007. Elke bericht begint met een datum die aangeeft wanneer de zaak actueel was.

Ouder nieuws - vanaf de start van de website in september 2003 - vindt u in het nieuwsarchief.

Presentatie boek Iedereen is anders

Op 19 januari 2011 overhandigde Jorien Meerdink het eerste exemplaar van het boek Iedereen is anders - kinderkwaliteitscriteria van inclusief onderwijs aan Ursie Lambrechts, voorzitter van de Evaluatie- en adviescommissie Passend Onderwijs. Dit gebeurde tijdens een feestelijke bijeenkomst met zo’n zestig bij dit thema betrokken mensen. Vertegenwoordigers van verschillende belangenorganisaties spraken met elkaar over de uitkomsten van het boek en de betekenis voor passend en inclusief onderwijs. Het rijk geïllustreerde boek is de weerslag van meer dan 10 jaar onderzoek naar wat kinderen, jongeren, leerlingen belangrijk vinden aan een
school en het onderwijs.

Het boek Iedereen is anders is te bestellen bij Uitgeverij Garant via uitgeverij@garant.be
ISBN 978-90-441-2734-8
Prijs € 19,-

Vooraankondiging publicatie boek over inclusief onderwijs

Op woensdag 19 januari 2011 presenteert Jorien Meerdink, directeur WESP, haar nieuwe boek “Iedereen is anders. Kinderkwaliteitscriteria van inclusief onderwijs.” Tienduizend leerlingen van 4 tot 18 jaar zijn de afgelopen jaren bevraagd over wat in hun ogen goed inclusief onderwijs is. De uitkomsten zijn verrassend en wijken soms sterk af van wat door ouders, politici en beleidsmakers als inclusief onderwijs wordt beschouwd. Een inclusieve school is niet een reguliere school waar leerlingen met een handicap of beperking 'welkom' zijn (en liefst niet al te veel), maar een school voor álle leerlingen waar recht wordt gedaan aan ieders talent. Het met vele foto's geïllustreerde boek is mogelijk gemaakt door het Revalidatiefonds en de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte Kind. Het boek is een krachtig pleidooi om het in ambtelijk overleg en politieke discussies verzande thema 'passend onderwijs' eens van een heel andere kant te zien, namelijk de kant van de leerlingen!

Presentatie op woensdag 19 januari 2011, 13.30 uur in de Bonte Vlinder, Acubastraat 3, Den Haag.

Oriëntatie op aanbod De Combinatie

De gemeente Eindhoven wil jongeren tussen de 17 en 27 jaar hoger op de participatieladder brengen door een ondersteuningsaanbod dat zich direct op de jongeren zelf richt. Er is een map gemaakt met allerlei participatie-bevorderende activiteiten van uiteenlopende organisaties. Jongeren kunnen deze map zelf inkijken en een keuze maken. WESP is door de Combinatie Jeugdzorg gevraagd om te kijken of het aanbod voldoende aansluit op de vraag van jongeren en advies te geven over de opzet en formulering van het programma.

Opdrachtgever: De Combinatie Jeugdzorg Eindhoven. Looptijd: november 2010-juni 2011.

Inzetten van leercirkels loont

Een Eigen Kracht-conferentie kan ingezet worden bij leervragen of vraagstukken die met school te maken hebben. Deze variant stond voorheen bekend als de door WESP ontwikkelde leercirkel. In een leercirkel gaat het om wat een individuele leerling belangrijk is om te leren, zowel binnen als buiten de school. Bureau WESP onderzocht in opdracht van de Eigen Kracht-centrale veertig leercirkels die de afgelopen jaren gehouden zijn. Daarbij stond centraal een analyse van de plannen die tijdens een leercirkel gemaakt worden. Die plannen betreffen het in beeld brengen van de kwaliteiten van de leerling, het omschrijven van de leerdoelen en de benodigde maatregelen om deze leerdoelen te realiseren. Gemiddeld woonden 7 personen een leercirkel bij (ouders, familieleden en schoolprofessionals). Zij benoemen meer kwaliteiten van de leerling dan de leerling zelf. Alle veertig onderzochte leercirkels hebben geleid tot plannen met creatieve tips en het aanspreken van netwerken. De plannen hebben ongeveer evenveel aandacht voor vaardigheden, kennis en houdingsaspecten. Op schoolniveau biedt de leercirkel een geschikt instrument voor bijvoorbeeld leerlingenparticipatie, ouderbetrokkenheid en bij de overgang van basisschool naar voortgezet onderwijs. Het rapport Samen een plan maken voor leren binnen en buiten de school is op deze site te bestellen of te downloaden (pdf).

Sportproject uitgebreid in samenwerking met Johan Cruijff Foundation.

Na het Speciaal Basis Onderwijs wordt het participatieve sportproject nu ook uitgevoerd op scholen voor leerlingen met een auditieve of visuele beperking. WESP heeft vooronderzoek gedaan op een aantal scholen voor dove en slechthorende, en blinde en slechtziende leerlingen. Ook zij worden in de gelegenheid gesteld om met medeleerlingen een keuze te maken uit een aantal speciaal geselecteerde sporttoestellen. Het project gaat dit schooljaar nog van start.

Onderzoek naar voorbereiding op zelfstandig wonen

In opdracht van De Combinatie Jeugdzorg Eindhoven onderzocht WESP hoe jongeren hun sociale netwerk kunnen opbouwen en versterken met als uitgangspunt dat jongeren met steunbronnen in hun omgeving een grotere kans maken om zich zelfstandig te redden. Er zijn interviews afgenomen met jongeren van 15 tot 18 jaar die verblijven bij de Combinatie Jeugdzorg en op weg zijn naar een vorm van zelfstandig wonen. Daarnaast is er gesproken zijn er jongeren ouder dan 18 jaar die terugkijken op hun verblijf. Ook ouders en familieleden zijn bij het onderzoek betrokken. Het toekomstbeeld dat men van zichzelf heeft, valt op door gewoonheid. Jongeren willen onderwijs volgen, ergens op zichzelf wonen en een 'gewoon' goed contact met familie en vrienden hebben. Om dit 'gewone' toekomstbeeld te realiseren is er wel wat voorbereiding nodig. Bij de jongeren die na hun 18e op zichzelf zijn gaan wonen, kwam er veel kijken. Om het sociale netwerk te versterken zouden ouders en familie meer bij activiteiten van De Combinatie betrokken kunnen worden. Gezamenlijke maaltijden, familiedagen en excursies zijn voorbeelden van activiteiten. Ook meer praktische voorbereiding op zelfstandig wonen (financiële en huishoudelijke zaken) is gewenst. Het rapport Wonen op jezelf in contact met anderen is op deze site te bestellen of te downloaden (pdf).

Sport project met Johan Cruyff Foundation groot succes

In 2008 voerde WESP onderzoek uit in overleg met de Johan Cruijff Foundation om het sport- en spelaanbod van leerlingen in het Speciaal Basis Onderwijs te verbeteren. Het leidde in het schooljaar 2008-2009 tot een participatieproject waar vrijwel alle Speciaal Basis Onderwijs scholen aan meededen. Door middel van een handleiding en lesmateriaal gingen leerlingen met elkaar in gesprek over hun behoeften en wensen. Op democratische wijze kozen zij met elkaar een sporttoestel. Op een creatieve manier lieten ze zien aan Johan Cruijff waarom, hoe en wat er gekozen is, door middel van maquette, fotoreportages, PowerPoint presentaties, brieven enz. Speciaal Basis Onderwijsdirecteuren reageerden enthousiast op het initiatief: “Nooit verwacht dat onze leerlingen zoveel ideeën zouden kunnen verwoorden”. “Ze gingen serieus aan de slag om elkaar te interviewen en bedachten zelf complete stemprocedures”. “Het toestel is echt van de leerlingen zelf”. “Ze voelen zich er verantwoordelijk voor omdat ze zelf hebben gekozen”.

Jaarcijfers 2009 Eigen Kracht in Overijssel verschenen

Het Overijsselse provinciebestuur heeft Eigen Kracht opgenomen in haar beleidskader 2008-2011, genaamd ‘Nieuwe Bezems’. In 2009 heeft de provincie Overijssel een aantal trajecten in gang gezet om Eigen Kracht-conferenties ook in het preventieve domein van de grond te krijgen. Deze ambities zijn beschreven in de jeugdagenda 2009-2012 en het Uitvoeringsprogramma Jeugdzorg Overijssel 2010. Het aantal Eigen Kracht-conferenties in Overijssel neemt nog steeds toe. In 2008 waren er in de provincie 90 (geregistreerde) aanmeldingen voor Eigen Kracht, in 2009 is dit toegenomen tot 175. Dit is een groei van 95%. Het rapport Jaarcijfers Overijssel 2009 is op deze site te bestellen of te downloaden (PDF-bestand)

Onderzoek naar de effecten van eigen zorg- en ondersteuningsplan dat tot stand kwam door een door MEE Amstel en Zaan aangeboden Eigen Kracht-conferentie

MEE Amstel en Zaan heeft al enkele jaren ervaring met het inzetten van Eigen Kracht-conferenties. Onderzoek van de effecten van door MEE aangemelde Eigen Kracht-conferenties heeft tot dusver noch landelijk noch plaatselijk plaatsgevonden. WESP is gevraagd onderzoek te doen naar de middellange termijneffecten van Eigen Kracht-conferenties. Het onderzoek werd uitgevoerd onder tien klanten van MEE Amstel en Zaan. Het rapport is op deze site te bestellen of te downloaden (PDF-bestand)

Jaarcijfers Eigen Kracht 2009 verschenen

Het rapport over de inzet van Eigen Kracht-conferenties in 2009 is vandaag verschenen. Het laat zien in welke zaken en door welke organisaties Eigen Kracht-conferenties in 2009 zijn ingezet. Het aantal EKC's is in 2009 gegroeid met 45%. Opnieuw heeft Eigen Kracht net als in eerdere jaren vooral ingang in Noord-Holland, Overijssel, Zuid-Holland, Groningen en Flevoland. Het aantal aanmeldingen voor uitsluitend volwassenen is dit jaar sterk gestegen. De tevredenheid van aanmelders, familie en kinderen/jongeren is hoog en scoort vergelijkbaar met eerdere jaren. Het rapport is op deze site te bestellen of te downloaden (PDF-bestand)

Training voor vertrouwenspersonen direct toepasbaar

Onlangs is een training gespreksvoering voor jonge kinderen afgerond voor vertrouwenspersonen bij het AKJ (Advies- en Klachtenbureau Jeugdzorg). Vooral bij jonge kinderen is het belangrijk om goed aan te sluiten bij hun belevingswereld en hen uit te nodigen hun wensen, behoeften, klachten en lastige kwesties te bespreken. Ook voor hen is het belangrijk de weg te vinden naar iemand die onafhankelijk is en met wie zij vertrouwelijk kunnen praten. Omdat de vertrouwenspersoon geen deel uitmaakt van het dagelijks leven van de kinderen, is het vooral bij jonge kinderen noodzakelijk om steeds opnieuw duidelijk te maken wat een vertrouwenspersoon kan betekenen. Reacties van deelnemers: ‘Ik heb de neiging om te veel door te vragen in een gesprek en daarmee te grote stappen te nemen en te snel een oplossing te willen aanreiken om het kind te willen helpen’. ‘Ik ben op een andere manier dan ik gewend was naar jonge jeugd gaan kijken’. ‘Belangrijkste leerpunt voor mij was doorvragen en open vragen stellen. Dit ondanks eerdere aandacht hiervoor, het is een hardnekkig verschijnsel’. ‘De training is direct toepasbaar in de praktijk’.

LCFJ maakt uitgave JIJ opnieuw mogelijk

Nadat eind 2009 uitgebreid werd gevierd dat de JIJ 12 ½ jaar bestond, heeft het LCFJ besloten dat de circa 6.200 kinderen in de (semi) residentiële jeugdzorg opnieuw 6x per jaar hun eigen krant ontvangen. En er wordt intensiever samengewerkt tussen WESP en het LCFJ. Uit de nieuwsbrief van het LCFJ van februari 2010: ‘De JIJ krant wordt gemaakt voor en met kinderen tot 12 jaar, die wonen in instellingen in de zorg. Elke keer gaat de verslaggever van de JIJ redactie naar een andere organisatie. De kinderen kunnen dan vertellen waarover zij nadenken, wat ze leuk vinden of juist niet zo leuk. Hun verhaal gaat dan het hele land door. De JIJ krant geeft op deze manier heel veel kinderen een trotse stem. OP 10 februari gaat de JIJ naar Vught, naar een organisatie voor kinder- en jeugdpsychiatrie. De kinderen daar maken al een eigen krant: de Donald Druk Krant. Dan loopt de redactie van de LCFJ nieuwsbrief een keer met de JIJ mee. Het komende jaar denkt het LCFJ mee over de inhoud van de verschillende nummers’.

Verbeter-meter bruikbaar alternatief voor cliëntenraad

FlexusJeugdplein en onderzoeksbureau WESP hebben in 2008-2009 het instrument “Verbeter-meter” voor de jeugdzorg toepasbaar gemaakt en in de praktijk uitgevoerd. Hiertoe heeft WESP groepsleiders getraind om samen met kinderen in 14 groepen verbeterplannen op te stellen. In een Verbeter-meter staat de top 10 van kinder kwaliteitscriteria ten aanzien van de residentiële jeugdzorg. Kinderen kiezen de onderwerpen uit die voor hen op dat moment het belangrijkste zijn. De kinderen konden goed aangeven wat voor verbetering vatbaar is en werkten enthousiast mee aan het formuleren van oplossingen. Dat heeft cliëntenparticipatie veel dichterbij gebracht dan een cliëntenraad zou kunnen bewerkstelligen, aldus de eindconclusie van FlexusJeugdplein. De Verbeter-meter wordt ten aanzien van residentiële cliënten bij FlexusJeugdplein een alternatief voor de cliëntenraad. De nieuwe werkmethodiek wordt vanaf 2010 ingevoerd als structureel onderdeel van het cliëntenbeleid van FlexusJeugdplein. WESP stelt de Verbeter-meter in 2010 beschikbaar voor alle collega-instellingen in het land.

JIJ krant bestaat 12 ½ jaar

In december bestaat de JIJ-krant 12 ½ jaar. Dat wordt gevierd met een dubbeldik nummer waarin nieuwe en oude stukken staan. De JIJ is in de loop van de jaren met de tijd mee gegaan. Was het eerste nummer nog geïllustreerd en in tweekleurendruk, tegenwoordig verschijnt de krant full-colour met foto’s en tekeningen. De krant ziet er weliswaar heel anders uit, de thema’s die kinderen belangrijk vinden zijn niet ingrijpend veranderd. Nog steeds is het verlangen naar (een) thuis groot, willen kinderen dat er meer naar hen geluisterd wordt en speelt de groepsleiding een cruciale rol in hun gevoel van welbevinden. WESP is erin geslaagd de krant al die jaren gratis aan kinderen in groepen aan te kunnen bieden. Dat kon door hulp van fondsen, zoals het Nationaal Fonds Kinderhulp en Stichting Kinderpostzegels Nederland. Tegenwoordig steunt het Landelijk Cliënten Forum Jeugdzorg (LCFJ) de JIJ-krant. Het eerste nummer verscheen in mei 1997. Het jubileumnummer is het 69e nummer van de JIJ-krant. De oplage van de JIJ is 6200.

Eigen Kracht helpt grenzen trekken bij huiselijk geweld

In opdracht van de GGD Hollands Noorden-Steunpunt Huiselijk Geweld Kop van Noord-Holland heeft WESP onderzoek verricht naar 25 Eigen Kracht-conferenties die gedurende de periode 2007-2009 zijn ingezet in situaties van Huiselijk Geweld. Op 3 november wordt het rapport met de titel: "Ik heb nooit eerder een grens durven trekken, maar nu wel" gepresenteerd tijdens een bijenkomst van de regiegroep huiselijk geweld en begeleidingsgroep RAAK. Het merendeel van de in het onderzoek beschreven resultaten en effecten komen overeen met wat al bekend is uit ander onderzoek naar Eigen Kracht-conferenties. Specifiek lijkt te zijn dat deelnemers een grens trekken met betrekking tot wat zij nog accepteren aan agressie. De onderzochte zaken scoren iets beter dan het landelijk gemiddelde, hetgeen opmerkelijk genoemd mag worden omdat het om situaties gaat met relatief ernstige en veel problemen. Het onderzoek en de bijbehorende eindrapportage van dit project "Oplossen huiselijk geweld door zelf aan zet te zijn" zijn onder het kopje 'rapportages' te downloaden via de website van het Steunpunt: www.huiselijkgeweldkopvannoordholland.nl.

Onderzoek naar de beleving van jongeren

De Combinatie Jeugdzorg te Eindhoven heeft bureau WESP gevraagd onderzoek te doen naar de beleving van jongeren en betrokkenen uit familie en netwerk omtrent de betekenis van contacten met elkaar, de behoefte daaraan en de mogelijke verbeterpunten voor De Combinatie (en samenwerkingspartners) in methodiek, werkwijze en zorgaanbod. In groeps- en diepte-interviews wordt gevraagd naar hoe zij de huidige situatie bij de Combinatie Jeugdzorg beleven, hoe zij denken dat de doelen bereikt kunnen worden, met wie dat kan en wat daarvoor nodig is. Het onderzoek wordt medio 2010 afgerond.

Eigen Kracht binnen het CJG

In de provincie Overijssel wordt een pilot ‘Eigen Kracht binnen het CJG’ gestart. Gemeenten worden in de gelegenheid gesteld om de Eigen Kracht-conferenties te positioneren binnen het aanbod van de (nog op te richten) CJG’s. Parallel aan de pilot (2009-2011) wordt een onderzoek gestart naar de toepasbaarheid van EKc’s binnen de CJG’s met als titel: Preventieve kracht? Een onderzoek naar de implementatie en de effecten van Eigen Kracht-conferenties in het preventieve domein. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door PI Research in samenwerking met WESP, in opdracht van ZonMw.

Eigen Kracht in Amsterdam

In de Koningszaal in Artis heeft de presentatie plaatsgevonden van het rapport ‘Eigen Kracht in Amsterdam’, dat de cijfers bevat van de inzet van Eigen Kracht-conferenties in Amsterdam en stadsregio van januari 2008 tot juli 2009. WESP verrichte het onderzoek in opdracht van de dienst Zorg en Samenleven van de gemeente Amsterdam. In Amsterdam en stadsregio vindt ruim 40% van het totaal in Nederland gehouden Eigen Kracht-conferenties plaats. In vergelijking met de rest van het land is het aantal gezinnen met veel problemen hoger. Bijzonder is dat er ook conferenties worden gehouden waarvan de hoofdpersoon alleen een volwassene is. Van de aanmeldingen leidt 71 % tot een conferentie. In meer dan 90% van deze bijeenkomsten maken familie en netwerk een plan. Een honderdtal aanwezigen van Amsterdamse hulporganisaties, woonden ook de presentatie bij van Mike Doolan uit Nieuw Zeeland, waar Eigen Kracht oorspronkelijk vandaan komt. Hij vertelde ondermeer dat internationale onderzoeksresultaten in grote lijnen aansluiten bij de bevindingen in Amsterdam.

Kinderen en jongeren over Eigen Kracht

Twintig kinderen en jongeren in Overijssel zijn bevraagd over hun mening en beleving van de Eigen Kracht-conferentie waarvan zij de hoofdpersoon waren. In het rapport ‘Als er over mij geroddeld wordt, moet ik er natuurlijk wel bij zijn’ staat beschreven wat zij de belangrijkste meerwaarde en verbeterpunten vinden. De meeste jongeren kijken tevreden terug op de Eigen Kracht-conferentie, al was een aantal van hen van tevoren behoorlijk nerveus. Zij vonden het leuk om familie te zien en hebben het als positief ervaren dat er mensen bijeen kwamen om hen te helpen. Minder tevreden zijn zij over de duur van de conferentie die zij vaak als ‘saai’ omschrijven. Voor de jongeren is het feit dat zij invloed hebben op het proces van de Eigen Kracht-conferentie en het plan van belang. Hun invloed zou groter kunnen zijn op het bedenken van de vraagstelling en door het duidelijker positioneren van de steunfiguur tijdens de conferentie.

Cliënten presenteren Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C

Op zaterdag 16 mei hebben cliënten van de jeugdzorg de 20 kwaliteitsstandaarden voor de jeugdzorg in boekvorm aangeboden aan minister Rouvoet van Jeugd en Gezin. Dit gebeurde op de landelijke cliëntendag van het Landelijk Cliënten Forum Jeugdzorg. Het bijzondere van deze kwaliteitsstandaarden is dat zij samen met kinderen, jongeren en hun ouders zijn ontwikkeld. De standaarden gaan over de zorg voor uit huis geplaatste jeugdigen. De standaarden zijn het resultaat van een onderzoek dat is uitgevoerd door WESP en Stichting Alexander. Om de standaarden een plek te geven in de zorg, is er is een aparte Stichting Quality4Children Nederland (www.Q4C.nl) opgericht die zich samen met de Inspectie jeugdzorg, branche- en cliëntenorganisaties inzet voor integratie van deze standaarden in de jeugdzorg, de geestelijke gezondheidszorg en de gehandicaptenzorg; en binnen het agogisch onderwijs. Quality4Children Nederland maakt deel uit van een internationaal initiatief dat Europabreed werkt aan de verbetering van de kwaliteit van de jeugdzorg vanuit de perspectieven van cliënten zelf. Het Nederlandse onderzoek kon uitgevoerd worden door een financiële bijdrage van ondermeer de Stichting Kinderpostzegels Nederland en het LCFJ. Het gepresenteerde boek heet Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C. Wat kinderen en jongeren belangrijk vinden als ze niet thuis wonen. Het verscheen onder redactie van Fiet van Beek (WESP) en Leo Rutjes (St. Alexander) bij uitgeverij Bohn Stafleu en van Loghum (www.bsl.nl)

Overhandiging boek Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C aan Minister Rouvoet

Op zaterdag 16 mei 2009 zal op de cliëntendag van het LCFJ (Landelijk Cliëntenforum Jeugdzorg) het eerste exemplaar van het boek: ‘Kwaliteitsstandaarden Jeugdzorg Q4C, Wat kinderen en jongeren belangrijk vinden als ze niet thuis wonen’ overhandigd worden aan Minister Rouvoet. De gewenste kwaliteit van de zorg van jeugdigen is beschreven vanuit het perspectief van die jongeren die uit huis geplaatst zijn. Het boek kwam tot stand onder redactie van Fiet van Beek (WESP te Voorhout) en Leo Rutjes (Stichting Alexander te Amsterdam). Uitgeverij: Bohn Stafleu van Loghum.

Jaarcijfers 2008 Eigen Kracht in Overijssel verschenen

Het Overijsselse provinciebestuur heeft Eigen Kracht opgenomen in haar beleidskader 2008-2011, genaamd ‘Nieuwe Bezems’. De gedeputeerde heeft in 2006 voor het eerst laten weten ernaar te willen streven dat het in 2010 praktijk is dat alle cliënten die zich melden bij het bureau Jeugdzorg een Eigen Kracht-conferentie aangeboden krijgen. Er zijn prestatie-afspraken gemaakt en er is gewerkt aan implementatieplannen binnen de verschillende organisaties. Het aantal aanmeldingen in Overijssel neemt met 50% toe, van 60 naar 90. De resultaten van de conferenties zijn onverminderd goed: slechts in één op de 52 Eigen Kracht-conferenties is er geen plan gemaakt. Het rapport is via deze site te bestellen of te downloaden (PDF-bestand)

WESP levert bijdrage aan werkmap en brochure Natuurlijk welkom op school

De CG-raad heeft op 2 april een voorlichtingsbijeenkomst ‘Het kan! Met een rugzak’ georganiseerd. Voor ouders en beroepskrachten is een werkmap en brochure ontwikkeld. WESP heeft een bijdrage geleverd aan de werkmap in de vorm van een ‘Top tien van kwaliteitscriteria van leerlingen met een beperking tot inclusief onderwijs’. De werkmap en brochure zijn te vinden via http://www.cg-raad.nl/onderwijs/20090402.html

Jaarcijfers Eigen Kracht 2008 verschenen

Het rapport over de inzet van Eigen Kracht-conferenties in 2008 is vandaag verschenen. Het laat zien in welke zaken en door welke organisaties Eigen Kracht-conferenties in 2008 zijn ingezet. Het aantal EKC's is in 2008 gegroeid met 27%. De spreiding van de Eigen Kracht-conferenties is groot, opvallend is dat de regio Amsterdam steeds dominanter wordt. Er is een groei in variëteit van de aanmelders en er worden meer aanmeldingen door families gedaan. Zowel de resultaten van de conferenties als de tevredenheid van deelnemers zijn stabiel. Het rapport is via deze site te bestellen of te downloaden (PDF-bestand)

Jeugdzorg voert Eigen Kracht-plannen redelijk uit

Uit onderzoek naar de uitvoering van 15 Eigen Kracht-plannen uit de provincie Overijssel, blijkt dat professionals het merendeel van de door families gevraagde diensten levert. Na 5 maanden is 70% van de afspraken nagekomen. Opvallend is dat jeugdzorginstellingen het beter doen dan professionals van buiten de jeugdzorg, waar Eigen Kracht nog minder bekend is. Factoren die de uitvoering door professionals belemmeren zijn de wisseling van personeel, wachtlijsten en overdracht naar een andere organisatie. Factoren die de uitvoering bevorderen zijn een goede samenwerking tussen familie en professionals en professionals onderling, het inbedden van de afspraken in de lopende hulpverlening, duidelijk omschreven afspraken en adressant, duidelijkheid over de regie en een goede overdracht bij wisseling van personeel.

WESP ontwikkelt project samen met de Johan Cruyff Foundation

De Johan Cruyff Foundation wil alle Speciaal Basis Onderwijs scholen (SBO-scholen) in Nederland de mogelijkheid geven het sport- en spelaanbod te verbeteren. Op verzoek van de Johan Cruyff Foundation heeft WESP onderzoek gedaan naar de visie en behoeften van leerlingen en scholen ten aanzien van bewegingsonderwijs. Doel van dit project is het versterken van het sport- en spelaanbod op SBO-scholen. Het project houdt in dat leerlingen met elkaar in gesprek gaan over hun behoeften en wensen rondom sport en spel op school. Aan het vooronderzoek hebben 4 SBO-scholen meegewerkt. Het resultaat van het onderzoek is een handleiding aanvraag sporttoestellen genaamd ‘School in beweging’. Op basis hiervan kunnen scholen een aanvraag doen voor een sporttoestel. Vast onderdeel van de procedure is de participatie van leerlingen zelf. Erben Wennemars (schaatser) zal de ambassadeur van de actie worden. Actuele informatie over het project is te vinden op www.cruyff-foundation.org

Naar boven

WESP onderzoekt inzet Eigen Kracht bij MEE Amstel & Zaan

Beter met Eigen Kracht? Dat is de titel van het onderzoeksproject dat WESP gaat uitvoeren voor MEE Amstel en Zaan. He is een verkennend onderzoek naar de effecten van het eigen zorg- en ondersteuningsplan dat tot stand kwam door een EKC. Gedurende 9 maanden worden tien families gevolgd die een Eigen Kracht-conferentie hebben meegemaakt, zowel mensen met een verstandelijke als een lichamelijk beperking. (zie project 7 onder jeugdzorg/licht verstandelijke handicap)

Jaarcijfers Eigen Kracht 2007 verschenen

Het rapport over de inzet van Eigen Kracht-conferenties in 2007 is vandaag verschenen. Het laat zien in welke zaken en door welke organisaties Eigen Kracht-conferenties in 2007 zijn ingezet. Het aantal EKC's is in 2007 gegroeid met 45%. Opvallend is het feit dat inzet buiten de jeugdzorg toeneemt, de conferenties eerder worden ingezet en familieleden zelf vaker aanmelder zijn. Zowel de resultaten van de conferenties als de tevredenheid van deelnemers zijn stabiel.

Project Eigen Kracht in Flevoland afgrond

Met de presentatie van het onderzoeksrapport ‘Het zit nog niet in ons systeem’ aan de organisaties in Flevoland is het onderzoek naar de implementatie van Eigen Kracht in Flevoland afgerond. De invoering van Eigen Kracht in de Flevolandse jeugdzorg kwam langzaam op gang, maar kent inmiddels een gestage groei. De meeste aanmeldingen komen van professionals, maar het aantal personen dat zichzelf aanmeldt is groter dan het landelijk gemiddelde. Zo ook het aantal aanmeldingen dat daadwerkelijk tot een Eigen Kracht-conferentie leidt. Families vragen diensten van organisaties van binnen en buiten de jeugdzorg. Aanmelders van bureau Jeugdzorg staan in meerderheid positief tegenover Eigen Kracht-conferenties. Het aantal aanmeldingen vanuit BJZ is toegenomen. Medewerkers hebben behoefte aan meer training, ervaring en aandacht voor EKC op overlegmomenten zodat het beter ‘in hu systeem’ komt.

WESP begeleidt bijeenkomst bij Ministerie van OC&W

Op dinsdag 17 juni heeft WESP een bijeenkomst, in twee groepen, begeleid bij het Ministerie van OC&W met excellente/hoogbegaafde leerlingen. Het doel van de bijeenkomst was het inventariseren van de behoefte van leerlingen en ouders op school en wat ze missen op school. Eerst was er een brainstormronde waarin de volgende vragen aan bod kwamen: waar ben je goed in? Hoe voel je je op school op een gewone dag? Hoe vind je het op jouw school? Wat doet jouw school speciaal voor jou? Welke talenten van kinderen worden er niet gebruikt? Wat mis je op jouw school? Als ik kon toveren dan.....
Na de brainstormronde volgde een uitwerkronde waarbij de volgende vragen aan bod kwamen: wat moet er gebeuren? Hoe zou dit kunnen? Wie of wat is daarvoor nodig? Tot slot was er een plenaire uitwisseling van de resultaten.
Het ministerie van OC&W was zeer tevreden over de bijeenkomst, zij omschrijven de bijeenkomst als "zeer nuttig en prettig voor iedereen en als een bijeenkomst waarin iedereen, maar vooral de kinderen, echt hun zegje hebben kunnen doen!`
De resultaten van deze twee bijeenkomsten worden samen met de resultaten van een expertbijeenkomst en leerkrachtenbijeenkomst vervat in een voorstel dat staatsecretaris Sharon Dijksma aan de Kamer zal voorleggen.

'Dutch approach' kwaliteitsstandaarden Q4C gepresenteerd

Tijdens het 60-jarig jubileumcongres van FICE in Helsinki hebben Stichting Alexander en WESP de Nederlandse aanpak inzake de kwaliteitsstandaarden vanuit het perspectief van kind (Q4C) gepresenteerd. Deelnemers uit ondermeer Engeland, Finland, Zuid-Afrika én Nederland kregen informatie over de ontstaansgeschiedenis, het Nederlandse onderzoek en de implementatieplannen. In Nederland zijn 175 kinderen en jongeren bevraagd naar hun mening over en wensen ten aanzien van de kwaliteit van de jeugdzorg voor uit huis geplaatste kinderen. Uit de verslagen van deze interviews en panelgesprekken worden kwaliteitsstandaarden en -criteria geformuleerd. De publicatie hierover zal naar verwachting eind 2008 gereed zijn. Voor de implementatie is een stichting Quality for Children Nederland opgericht.

Nieuw instrument cliëntenparticipatie voor Jeugdzorg

WESP ontwikkelt een nieuw instrument om kinderen en ouders die hulp krijgen van Flexus, mee te laten denken over het beleid van de organisatie. Het gaat om de zogenaamde verbetermeter.
Voor Flexus is het niet alleen van belang om te weten of kinderen en ouders tevreden zijn over de hulp die zij krijgen. Zij willen ook graag dat kinderen en ouders meedenken over wat er anders en beter kan in de organisatie. De meeste jeugdzorginstellingen hebben hiervoor een cliëntenraad, Om verschillende redenen heeft Flexus hier niet voor gekozen, daarom heeft Flexus WESP gevraagd een ander instrument te ontwikkelen.
Bij de verbetermeter is op basis van een groot aantal interviews onder cliënten binnen de jeugdzorg, een lijst samengesteld van onderwerpen, die volgens hen verbeterd kunnen worden. Vervolgens gaan ouders en kinderen, in aparte bijeenkomsten, met elkaar in gesprek over een of meerdere onderwerpen van die lijst. Welke dit zijn, bepalen zij zelf. Aan het eind van de bijeenkomst stellen ze een verbeterplan op. De bijeenkomsten worden begeleid door een speciaal daarvoor opgeleide medewerker van Flexus, de zogenaamde meter.
Het bijzondere aan deze methode is dat kinderen en ouders zelf de onderwerpen kiezen die volgens hen verbeterd kunnen worden, en dat zij tevens aangeven hoe die verbeteringen eruit moeten zien.
WESP ontwikkelde het instrument al eerder voor het onderwijs. Samen met Flexus maken zij het nu geschikt voor de Jeugdzorg. Er komen drie varianten van de verbetermeter: voor jonge kinderen, jongeren en ouders. In eerste instantie wordt het instrument alleen toegepast voor residentiële afdelingen. Op termijn zal de verbetermeter ook voor collega-instellingen beschikbaar zijn en opgenomen worden in de Toolkit die WESP samen met Stichting Alexander ontwikkelt.

Onderzoek naar veiligheid Eigen Kracht-gezinnen afgerond

Uit het onderzoek ‘De familie aan zet’ blijkt dat het aantal zorgpunten in een gezin snel afneemt na inzet van een Eigen Kracht-conferentie en vervolgens stabiel blijft. In een vergelijkingsgroep (zonder EK-c) wordt dat moment pas na negen maanden bereikt.
Gezinnen blijken negen maanden na de conferentie gemiddeld meer steun te ontvangen en minder steun nodig te hebben dan ten tijde van de conferentie. Negen maanden na de conferentie is het gros van de gezinnen meer tevreden over hun sociale contacten en hebben zij daar ook meer vertrouwen in. Ook ligt de regiefunctie meer bij familie en netwerk. Bij de zaken uit de groep zonder EK-c is de regie meer bij de gezinsvoogd komen te liggen.
Het onderzoek is uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdam, PI Research en WESP Jeugdzorg, in opdracht van de Eigen Kracht Centrale te Zwolle en met financiële steun van het ministerie van Jeugd en Gezin, Stichting Kinderpostzegels Nederland, Oranjefonds en Steunfonds Pro Juventute.

WAT-redactie bij werkbezoek koningin Beatrix

De redactieleden van de WAT?! beginnen te wennen aan hoog bezoek. Interviewden ze een paar maanden geleden minsister Rouvoet, nu waren Jeffrey Draaijer en Jolanda Kok van de WAT?!-krant aanwezig bij het werkbezoek van de koningin in Drenthe. Ze bezocht daar ondermeer Jeugdzorg en sprak met enkele cliënten. Eén daarvan werd vervolgens door de WAT-ters geïnterviewd. Het interview staat in het juni/julinummer van de WAT?!

Momenten voor Eigen Kracht

Het onderzoek naar geschikte en ongeschikte momenten waarop een Eigen Kracht-conferentie ingezet kan worden is afgerond. Het rapport is geschreven door Martin Schuurman en kreeg als titel ‘Momenten voor Eigen Kracht’. Het werd gepresenteerd aan de deelnemers van het Overijsselse werkoverleg, waar ook het idee voor het onderzoek is ontstaan. De onderzoeker concludeert dat er een onderscheid te maken is tussen het proces van de cliënt en de werkprocessen van de instellingen in de jeugdzorg. Professionals denken veelal vanuit de werkprocessen; in die lijn gedacht zijn er een zestal geschikte momenten te onderscheiden. Voor de cliënt zijn andere momenten van belang; voor hen is ieder moment dat er een besluit genomen moet worden in principe een geschikt moment voor een Eigen Kracht-conferentie. Het rapport bevat veel informatie over de zienswijze en overwegingen van professionals rond dit thema. Het besluit met aanbevelingen, waarvan het zo vroeg mogelijk aanbieden van Eigen Kracht in het hulpverleningsproces er één is. (Zie ook: jeugdzorg – project 19 Eigen Kracht Overijssel (lll))

Onderzoeksrapport over de Hondsberg klaar

Vanaf vandaag is het rapport 'Omdat je toch liever thuis wilt wonen bij je ouders' te downloaden van de website van WESP. Het bevat het verslag van 52 interviews met jonge kinderen met een licht verstandelijke handicap die op de Hondsberg verblijven. In beeld en woorden laten kinderen zien wat ZIJ belangrijk vinden.
De Hondsberg werkt inmiddels aan een plan van aanpak om de verbeterpunten van de kinderen aan te pakken. Sommige kwesties (zoals 's avonds warm eten in plaats van 's middags) vergen veel voorbereiding. kleinere dingen zijn al of worden binnenkort gerealiseerd. Zo hebben de kinderen inmiddels inspraak gehad op de kleuren waarmee de groepen binnenkort geverfd worden. (zie project 6 onder jeugdzorg/licht verstandelijke handicap)

Presentatie onderzoek Hondsberg aan kinderen en medewerkers

Voor het eerst in de geschiedenis van de Hondsberg (zie project 6 onder jeugdzorg/licht verstandelijke handicap) is er een bijeenkomst gehouden om kinderen te informeren over belangrijk nieuws. Circa 90 kinderen en jongeren werden door directeur Annemiek van Latum en WESP-onderzoeker Fiet van Beek geïnformeerd over de uitslag van het onderzoek waarin 52 kinderen van de Hondsberg hun beleving en mening over hun leven en het verblijf op de Hondsberg hebben verteld. Het was een interactieve presentatie met veel beelden en mogelijkheden om te reageren.
Van Latum vertelde wat de Hondsberg gaat doen met wat de kinderen hebben verteld. Een aantal concrete zaken wordt geregeld: kinderen hebben de kleuren uitgezocht waarmee de woningen binnenkort geschilderd worden, nog dit jaar wordt er niet meer 's middags maar 's avonds warm gegeten en de speeltoestellen buiten zijn gecheckt en worden waar nodig gerepareerd. Over andere kwesties moet eerst meer overlegd worden met de medewerkers en de kinderen.
Enkele uren na de kinderen werden ook de medewerkers op de hoogte gesteld van de uitkomsten. Er onstond een levendig gesprek met ideeën en suggesties om de zorg aan de kinderen te verbeteren.

Het onderzoeksrapport zal binnen enkele weken gedrukt zijn en verspreid worden onder de medewerkers van de Hondsberg. Daarna wordt het ook de website van de Hondsberg en WESP geplaatst.

WAT?!-redactie interviewt minister Rouvoet

Op de door het LCFJ georganiseerde landelijke cliëntendag, heeft de WAT?!-redactie minister Rouvoet geïnterviewd. Tien jongeren uit de WAT?!-redactie voelden de minister aan de tand over allerlei kwesties die met pleegzorg te maken hebben. Er werd ondermeer gesproken over het feit dat pleegkinderen na hun 18e vaak in een financieel gat vallen en over het tekort aan pleegouders. Het interview verschijnt in de komende WAT?! die eind februari verschijnt.

Alle JIJ en WAT?! kranten van 2007 te downloaden

Alle Jij- en Wat?!-kranten van 2007 zijn vanaf heden te downloaden van de WESP-site.

WESP Internationaal

Op het onderzoekerscongres 'Researching Children' in Innsbruck, heeft WESP een presentatie verzorgd over haar -naar bleek unieke- werkwijze. Deelnemers uit landen als India, Turkije, Wales, United Kingdom, Oostenrijk en Duitsland, constateerden dat het door WESP ontwikkelde 5-stappen interviewmodel gebaseerd is op algemeen 'human' pricipes en daardoor internationaal toepasbaar.

Gewoon normaal tegen elkaar doen

Op een studiedag van de Eigen Kracht Centrale in Amsterdam heeft WESP-medewerker Peter Gramberg de resultaten gepubliceerd van 7 jaar onderzoek naar de Herstelbijeenkomsten Echt Recht. De titel van het rapport is ‘Gewoon normaal tegen elkaar doen’, een uitspraak van een jongere over het resultaat van een Herstelbijeenkomst Echt Recht. Een Herstelbijeenkomst Echt Recht wordt ingezet als de ene burger de ander heeft benadeeld. Het is een bijeenkomst waarin de dader(s) en slachtoffer(s) die betrokken waren bij een incident of gebeurtenis bij elkaar komen met de leden van hun respectievelijke familie en sociaal netwerk. Er zijn 542 zaken onderzocht, afkomstig uit vrijwel het hele land. Vaak is de politie, het OM of de Raad voor de Kinderbescherming de aanmelder. Meestal gaat het om lichamelijke mishandeling of vernieling/vandalisme. Als het eenmaal tot een bijeenkomst komt, slagen de meeste mensen erin om de zaak tot tevredenheid af te ronden. Hun afspraken leggen zij vast in een plan, dat na drie maanden meestal uitgevoerd blijkt te zijn. Als dader en slachtoffer elkaar kennen voor de Herstelbijeenkomst, zijn de resultaten beter. Opvallend is dat het aantal aanmeldingen vanuit scholen gering is terwijl de resultaten juist daar erg goed zijn. Ook is opmerkelijk dat er weinig aanmeldingen vanuit Slachtofferhulp zijn, terwijl de Herstelbijeenkomsten zowel door daders als slachtoffers gewaardeerd worden.

Met Eigen Kracht naar een baan

Op 26 november zijn de resultaten van het project ‘Met Eigen Kracht naar een baan’ gepresenteerd. Tijdens een studiemiddag zag zowel het onderzoeksverslag als een korte informatieve versie het daglicht. In het project hebben Vilans Werk en Handicap en de Eigen Kracht Centrale in drie pilots dertig jongeren gevraagd om hun traject naar werk te starten met een Eigen Kracht-conferentie. Het onderzoek is uitgevoerd door WESP en Vilans. Om te onderzoeken of de Eigen Kracht-conferentie ook in te zetten is bij de vraag naar werk, werden in drie pilots jongeren gevraagd deel te nemen aan een Eigen Kracht-conferentie: MEE Rotterdam, RMC Helmond en de praktijkschool de Hoeksteen in Hardenberg. Uit het onderzoek blijkt dat waar een Eigen Kracht-conferentie is ingezet er veel positieve effecten zijn. Ook zijn de jongeren en volwassen deelnemers tevreden over de conferentie. Het is echter een lange weg voor het zover is. Organisaties en families zijn nog niet bekend met de werkwijze en het duurde lang voordat de aanmelding op gang kwamen.

Met eigen kracht naar een baan is geschreven door Monique Spierenburg, Hedda van Lieshout, Mariëlle Cuijpers en Fiet van Beek en kost € 12,50. Te bestellen via www.vilanswebwinkel.nl. De eindrapportage over het project is gratis te downloaden op www.werkenhandicap.nl.

Boek verschenen over het werken met levensverhalen en levensboeken

Tijdens het jubileumcongres van de Open Ankh is het boek ‘Werken met levensverhalen en levensboeken’ verschenen. De auteurs, Fiet van Beek en Martin Schuurman, schetsen een viertal levensverhalen van mensen in de zorg, waarna zij de eerste exemplaren overhandigden aan Jan van Hoek (Talant) en Erna Maring (GGZ Drenthe). Vooral de toegankelijkheid en relevantie voor de praktijk werd door geprezen door Van Hoek en Maring. Het boek is een initiatief van WESP, uitgevoerd met Kalliope Consult uit Nieuwegein. Het geeft achtergrondinformatie en handreikingen aan mensen die in de zorg met levensverhalen en levensboeken (willen) werken. Het gaat over de zorg aan ouderen, mensen met een verstandelijke beperking, de GGZ en de jeugdzorg.

WESP-presentaties november-december 2007

In de maanden november en december zijn medewerkers van WESP actief op meerdere studiedagen en congressen.

Kwaliteitsstandaarden jeugdzorg volgens kinderen, jongeren en pleegouders

FICE, IFCO en SOS-kinderdorpen (samenwerkend in Q4C - Quality for Children) hebben WESP en de stichting Alexander gevraagd de in Europees verband ontwikkelde kwaliteitsstandaarden voor uit huis geplaatste kinderen, voor te leggen aan kinderen, jongeren en pleegouders in Nederland. In een participatief onderzoekstraject zullen kinderen, jongeren en ouders geïnterviewd worden of bevraagd in een panel. Het project wordt medio april 2008 afgerond en zal resulteren in een aantal tastbare producten voor cliënten waarmee zijzelf de kwaliteit kunnen beoordelen van de aan hen verleende hulp. Daarnaast zal er een pocketuitgave met de data uitkomen voor professionals, die een opmaat kan zijn voor aansluiting bij de HKZ en andere kwaliteitsnormen en indicatoren.
Zie: project Quality for children

Rapport Jaarcijfers 2006 Eigen Kracht in Overijssel

Overijssel is in veel opzichten proefpolder voor Eigen Kracht. De provincie wil dat in 2010 alle cliënten van bureau Jeugdzorg een Eigen Kracht-conferentie aangeboden krijgen voor hen een ander hulpaanbod wordt gedaan. Het aantal aanmeldingen in Overijssel neemt toe, hoewel niet spectaculair. De resultaten van de conferenties zijn onverminderd goed: meer dan 90% van de gezinnen die in een Eigen Kracht-conferentie bij elkaar komen, rondt deze af met een plan. De eerder gesignaleerde trend dat Eigen Kracht tot minder of minder intensieve professionele hulp leidt, wordt in dit onderzoek bevestigd.

JIJ en WAT?! behouden!

Door een bijdrage van het Landelijk Cliënten Forum Jeugdzorg kunnen de JIJ-krant en de WAT-krant in 2007 en 2008 blijven bestaan. Het LCFJ is een belangenorganisatie voor cliënten in de jeugdzorg, gefinancieerd door het Ministerie van VWS. Ook zijn er gesprekken gaande met het tijdschrift Mobiel om samen te werken rond de WAT?!-krant. Mobiel neemt in 2007 de verzending van de WAT?! voor haar rekening. Met deze ontwikkelingen komt er eindelijk wat zekerheid in het onstuimige bestaan van de WAT?!- en JIJ-krant. Het ziet ernaar uit dat zij een structurele plaats in de jeugdzorg gevonden hebben. Bij de lezers was dat al het geval!

WESP ondervraagt 50 kinderen op de Hondsberg

De Hondsberg heeft bureau WESP gevraagd om haar jonge cliënten (6-14 jaar) met een licht verstandelijke handicap te bevragen. De organisatie voor onderzoek en behandeling wil meer te weten komen van de belevingswereld van de kinderen die bij hen (tijdelijk) verblijven en hoopt dat de kinderen ook verbeterpunten zullen aanreiken. Het onderzoek wordt dit jaar afgerond.

Steeds meer Eigen Kracht bij gezinnen zelf en MEE

Uit de Jaarcijfers 2006 die WESP in opdracht van Eigen Kracht (Jeugdzorg project - Registratie Eigen Kracht) heeft opgesteld blijkt dat steeds meer gezinnen zelf de weg naar Eigen Kracht vinden en zich aanmelden zonder tussenkomst van een organisatie. Ook wordt Eigen Kracht meer toegepast in de zorg voor mensen met een beperking (MEE) en neemt het aantal zaken waarin een volwassene de hoofdpersoon van een Eigen Kracht-conferentie toe.
De resultaten van de Eigen Kracht-conferenties en de tevredenheid van de deelnemers zijn onveranderd goed.

WAT?! op X-change in Burgers Zoo

De jongerenredactie van de WAT?!-krant zal op 21 en 22 april aanwezig zijn op het pleegzorgfestijn X-change in Burgers Zoo. De WAT?! heeft er een standje en zal jongeren interviewen over een viertal stellingen.

Professionals moeten erg wennen aan Eigen Kracht: ‘Het zit niet in ons systeem’

Op de studiedag in Lelystad heeft Fiet van Beek van WESP de resultaten gepresenteerd van een onderzoek naar de kennis en houding van medewerkers van het Flevolandse bureau Jeugdzorg ten opzichte van Eigen Kracht. Veel medewerkers weten wel globaal wat Eigen Kracht is, maar missen nog praktijkervaring. De meeste medewerkers hebben een positieve grondhouding ten opzichte van Eigen Kracht, maar denken er gewoonweg niet aan omdat het ‘niet in hun systeem zit’. Om Eigen Kracht meer in hun systeem en dat van hun organisatie te krijgen wordt aanbevolen om meer medewerkers te trainen en vaste momenten in het systeem te zoeken waarop cliënten Eigen Kracht aangeboden krijgen.
Zie ook de informatie over de studiedag op www.eigen-kracht.nl en Project 13 JZB - Eigen Kracht in Flevoland

WESP onderzoekt behoefte aan ouderkrant cliëntenparticipatie

Het Landelijk Cliënten Forum Jeugdzorg heeft WESP gevraagd te onderzoeken of een krant voor ouders die in cliëntenraden zitten haalbaar en wenselijk is. Het LCFJ vindt de kranten voor jongeren in de jeugdzorg (JIJ, WAT?! en House) van groot belang en overweegt een krant voor ouders uit te gaan geven. WESP zal ondermeer 25 ouders die in een cliëntenraad zitten interviewen.
Zie ook: Project 17 JZB - Onderzoek krant voor ouders die in een cliëntenraad zitten

nieuws

Presentatie boek Iedereen is anders